नवी दिल्ली | विशेष प्रतिनिधी (buddhistbharat.in): भारताच्या आंतरराष्ट्रीय पर्यटनाचा चेहरामोहरा आता वेगाने बदलत आहे. पारंपारिक ‘गोल्डन ट्रँगल’ (दिल्ली, आग्रा आणि जयपूर) पलीकडे जाऊन परदेशी पर्यटक आता भारतातील ऐतिहासिक आणि पवित्र बौद्ध वारसा स्थळांना (Buddhist Trails) मोठ्या प्रमाणावर पसंती देत असल्याचे केंद्र सरकारच्या पर्यटन मंत्रालयाच्या ताज्या आकडेवारीतून स्पष्ट झाले आहे.
बौद्ध पर्यटन स्थळांची विक्रमी भरारी
पर्यटन मंत्रालयाच्या अहवालानुसार, मार्च २०२६ अखेर संपलेल्या वर्षात नालंदा, सारनाथ आणि श्रावस्ती यांसारख्या प्रमुख बौद्ध स्थळांना भेट देणाऱ्या परदेशी पर्यटकांच्या संख्येत तब्बल २० टक्क्यांची वाढ झाली आहे. या काळात सुमारे २ लाख ७० हजार परदेशी पर्यटकांनी या बौद्ध स्थळांना भेट दिली. विशेष म्हणजे, बौद्ध स्थळांना भेट देणाऱ्या पर्यटकांची ही संख्या आग्र्याच्या प्रसिद्ध किल्ल्याला भेट देणाऱ्या परदेशी पर्यटकांपेक्षाही जास्त ठरली आहे.
ताजमहल आणि राजस्थानकडे पाठ
एकीकडे बौद्ध स्थळांचे आकर्षण वाढत असताना, दुसरीकडे पारंपारिक पर्यटन स्थळांवरील परदेशी पर्यटकांची गर्दी कमी होताना दिसत आहे:
-
ताजमहल: मार्च २०२६ पर्यंतच्या वर्षात ५ लाख ५० हजार परदेशी पर्यटकांनी ताजमहलला भेट दिली, जी मागील वर्षाच्या तुलनेत १५ टक्क्यांनी कमी आहे.
-
आग्रा आणि राजस्थान: आग्र्यातील पाच प्रमुख तिकीटधारक स्मारकांमधील परदेशी पर्यटकांची संख्या १३.५ टक्क्यांनी घटली असून, राजस्थानमधील परदेशी पर्यटकांच्या भेटींमध्येही घट नोंदवली गेली आहे. याउलट गोवा, केरळ आणि तामिळनाडूमध्ये परदेशी पर्यटकांचा ओघ वाढला आहे.
१० पैकी ७ प्रवासी अनिवासी भारतीय (NRI)
भारताच्या पर्यटन अर्थव्यवस्थेचा मोठा आधार आता केवळ परदेशी पर्यटक नसून मायदेशी परतणारे भारतीय आणि अनिवासी भारतीय (Indian Diaspora) बनले आहेत. भारतात येणाऱ्या दर १० आंतरराष्ट्रीय प्रवाशांपैकी ७ प्रवासी हे भारतीय किंवा भारतीय वंशाचे नागरिक आहेत.
बांगलादेशातील अस्थिरतेचा परिणाम, पण इतर देशांतून वाढ
२०२५ मध्ये बांगलादेशातील राजकीय आणि सामाजिक अस्थिरतेमुळे तेथून येणाऱ्या पर्यटकांची संख्या ७३ टक्क्यांनी घटून ४ लाख ७० हजारांवर आली (जी २०१९ मध्ये २५.८ लाख होती). मात्र, बांगलादेश वगळता अमेरिका, ब्रिटन आणि इतर देशांतून भारतात येणाऱ्या पर्यटकांच्या संख्येत ५.८ टक्क्यांची वाढ होऊन हा आकडा ८६.८ लाखांवर पोहोचला आहे, जो २०१९ मधील विक्रमापेक्षाही जास्त आहे.
जागतिक स्तरावर शांतता आणि करुणेचा संदेश देणाऱ्या तथागत बुद्धांच्या भूमीकडे जगभरातील पर्यटकांचा ओढा वाढत आहे. भविष्यात बौद्ध सर्किटचा अधिक विकास केल्यास भारताच्या पर्यटन अर्थव्यवस्थेला मोठी चालना मिळू शकते.

More Stories
जगाचा ओढा आता बौद्ध वारशाकडे! अजिंठा, वेरूळ ते कार्ला-भाजे ठरणार जागतिक पर्यटनाचे नवे केंद्र
🪷 २५०० वर्षांपूर्वीच्या बुद्ध लेणींच्या अज्ञात अभियंत्यांना समर्पित अभियंता दिनाच्या हार्दिक शुभेच्छा! 🪷
भूतान आणि सिंगापूरसारखे देश ‘बौद्ध मुत्सद्देगिरी’चा अवलंब करतात