कामगार दिन किंवा मे दिवस हा कामगार वर्गाचा उत्सव आहे ज्याला आंतरराष्ट्रीय कामगार चळवळीद्वारे प्रोत्साहन दिले जाते भारतात मजुरांचे हक्क मिळवून देणारी कोणतीही व्यक्ती असेल तर ती व्यक्ती दुसरी कोणी नसून “आधुनिक भारताचे जनक” आणि क्रांतिकारक डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर होते. डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर नसते तर आज भारतीय श्रमिकांचे भवितव्य अंधारात गेले असते. ते भारतातील एकमेव नेते आहेत जे बहुआयामी आणि महान दूरदर्शी होते. शेवटी ज्या राष्ट्राला आपण ‘भारत’ म्हणून ओळखतो त्या सर्वात जन्मजात जातिवादाच्या भूमीत त्यांचा जन्म झाला. आज जगाच्या विकसनशील अर्थव्यवस्थांपैकी एक असलेल्या महान राष्ट्राच्या उभारणीत डॉ. आंबेडकरांच्या योगदानाचे श्रेय कट्टर उच्चवर्णीय कधीच देत नाहीत. त्यांच्या भक्कम आर्थिक धोरणांमुळे भारताला मोठ्या आर्थिक मंदीच्या काळातही वाचवले आहे. आरबीआयचे संस्थापक मार्गदर्शक तत्त्वे असोत किंवा मुक्त व्यापाराची तत्त्वे असोत, डॉ. आंबेडकरांनी आपल्या राष्ट्रासाठी सर्वोत्कृष्ट गोष्टी दिल्या आहेत.
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांनी कामगार नेते म्हणून आणि १९४२ ते १९४६ या काळात व्हाइसरॉयच्या कार्यकारी परिषदेचे कामगार सदस्य या नात्याने कामगारांसाठी काय केले याबद्दलची काही मौल्यवान माहिती येथे आहे. त्यांनी व्हाईसरॉयच्या कार्यकारी परिषदेचे कामगार सदस्य म्हणून शपथ घेतली. ७ जुलै १९४२.
डॉ.बाबासाहेब आंबेडकरांचे दैदिप्यमान योगदान
फॅक्टरी कामाच्या तासांमध्ये कपात (8 तास ड्युटी): आज भारतात कामाचे तास प्रतिदिन सुमारे 8 तास आहेत. डॉ.बाबासाहेब आंबेडकर हे भारतातील श्रमिकांचे तारणहार होते हे किती भारतीयांना माहीत आहे हे आपल्याला माहीत नाही. त्यांनी भारतात 8 तास ड्युटी आणली आणि कामाची वेळ 14 तासांवरून 8 तासांवर बदलून भारतातील कामगारांसाठी दिवा बनला. 27 नोव्हेंबर 1942 रोजी नवी दिल्ली येथे झालेल्या भारतीय कामगार परिषदेच्या 7 व्या अधिवेशनात त्यांनी ते आणले.
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी भारतातील महिला कामगारांसाठी अनेक कायदे केले:
खाण मातृत्व लाभ कायदा,
महिला कामगार कल्याण निधी,
महिला आणि बालक, कामगार संरक्षण कायदा,
महिला कामगारांसाठी मातृत्व लाभ, कोळसा खाणींमध्ये भूमिगत कामावर महिलांच्या रोजगारावरील बंदी पुनर्स्थापित करणे,
भारतीय कारखाना कायदा.
नॅशनल एम्प्लॉयमेंट एजन्सी (एम्प्लॉयमेंट एक्स्चेंज): डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी एम्प्लॉयमेंट एक्स्चेंजची स्थापना करण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावली. दुसऱ्या जगाच्या समाप्तीनंतर ब्रिटीश भारतातील प्रांतीय सरकारमधील कामगार सदस्य म्हणून त्यांनी भारतात रोजगार देवाणघेवाण निर्माण केली, त्याचप्रमाणे कामगार संघटना, कामगार आणि सरकारी प्रतिनिधींद्वारे कामगार समस्यांचे निराकरण करण्याची त्रिपक्षीय यंत्रणा आणि सरकारी क्षेत्रात कौशल्य विकास उपक्रम सुरू केला. . त्यांच्या अथक प्रयत्नांमुळे ‘नॅशनल एम्प्लॉयमेंट एजन्सी’ची निर्मिती झाली.
एम्प्लॉईज स्टेट इन्शुरन्स (ESI): ESI कामगारांना वैद्यकीय सेवा, वैद्यकीय रजा, कामाच्या दुखापतींदरम्यान शारीरिकदृष्ट्या अपंगत्व असलेल्या कामगारांना विविध सुविधा पुरवण्यासाठी नुकसानभरपाई विमा म्हणून मदत करते. डॉ.बाबासाहेब आंबेडकरांनी कामगारांच्या हितासाठी कायदा करून आणला. वास्तविक भारताने पूर्व आशियाई देशांमध्ये पहिले राष्ट्र म्हणून ‘विमा कायदा’ आणला. याचे श्रेय डॉ.बाबासाहेब आंबेडकरांना जाते. सर्व 13 वित्त आयोगाच्या अहवालांचा संदर्भाचा मूळ स्त्रोत, एक प्रकारे, 1923 मध्ये लिहिलेल्या डॉ. आंबेडकरांच्या “ब्रिटिश भारतातील प्रांतीय वित्त उत्क्रांती” या P.hd प्रबंधावर आधारित आहे.
भारताचे जल धोरण आणि विद्युत उर्जा नियोजन: सिंचन आणि विद्युत उर्जेच्या विकासासाठी धोरण तयार करणे आणि नियोजन करणे ही प्रमुख चिंता होती. डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या मार्गदर्शनाखाली कामगार विभाग होता, ज्याने वीज यंत्रणा विकास, जलविद्युत केंद्राची ठिकाणे, जलविद्युत सर्वेक्षण, वीज निर्मिती आणि औष्णिक उर्जेच्या समस्यांचे विश्लेषण करण्यासाठी “सेंट्रल टेक्निकल पॉवर बोर्ड” (CTPB) स्थापन करण्याचा निर्णय घेतला. स्टेशन तपास डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी “ग्रिड सिस्टीम” चे महत्त्व आणि गरज यावर भर दिला, जी आजही यशस्वीपणे कार्यरत आहे. आज उर्जा अभियंते प्रशिक्षणासाठी परदेशात जात असतील तर त्याचे श्रेय पुन्हा डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांना जाते, ज्यांनी कामगार विभागाचे नेते म्हणून परदेशातील उत्तम अभियंत्यांना प्रशिक्षण देण्यासाठी धोरण आखले. भारताच्या जलनीती आणि विद्युत ऊर्जा नियोजनात डॉ. आबासाहेब आंबेडकर यांनी बजावलेल्या भूमिकेचे श्रेय कोणीही देत नाही ही शरमेची बाब आहे.
[‘भारताचे जल धोरण आणि विद्युत उर्जा नियोजन’ बद्दल अधिक माहितीसाठी, संदर्भ घ्या: सुखदेव थोरात यांचे आर्थिक नियोजन पाणी आणि वीज धोरणात डॉ. आंबेडकरांची भूमिका].
कामगारांना महागाई भत्ता (DA).
तुकडा कामगारांना लाभ सोडा.
कर्मचार्‍यांच्या वेतनश्रेणीत सुधारणा.
कोळसा आणि मीका खाणी भविष्य निर्वाह निधी: त्यावेळी, कोळसा उद्योगाने आपल्या देशाच्या अर्थव्यवस्थेत महत्त्वाची भूमिका बजावली होती. त्यामुळे डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांनी ३१ जानेवारी १९४४ रोजी कामगारांच्या हितासाठी कोळसा खाण सुरक्षा (स्टोइंग) दुरुस्ती विधेयक लागू केले. ८ एप्रिल १९४६ रोजी त्यांनी मीका माईन्स कामगार कल्याण निधी आणला ज्याने कामगारांना घरे, पाणीपुरवठा, शिक्षण, मनोरंजन, सहकारी व्यवस्था. कामगार कल्याण निधी: डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी श्रमिकांपासून उद्भवणाऱ्या बाबींवर सल्ला देण्यासाठी सल्लागार समितीची स्थापना केली.
More Stories
कोलकाताच्या प्रसिद्ध पुजा पंदालमध्ये भारत आणि चीनच्या बौद्ध वास्तुकलेचा अनोखा संगम; अजिंठा लेणी आणि लुमंग गुहेची कलाकुसर ठरतेय आकर्षणाचे केंद्र
तेलंगणातील ऐतिहासिक नेलाकोंडापल्ली बौद्ध स्थळाचा कायापालट; जागतिक पर्यटन केंद्र बनवण्यासाठी ४.२६ कोटी रुपयांची तरतूद
बुलढाण्यात बुद्ध रश्मी महाविहाराच्या नव्या वास्तूसाठी भूमिपूजन व शिलान्यास सोहळा