भारताच्या इतिहासाचे साक्षीदार पितळखोरा बौध्द लेणी.

कन्नडपासून 18 किमी आणि औरंगाबादपासून 77 किमी अंतरावर, पितळखोरा लेणी ही महाराष्ट्रातील औरंगाबाद जिल्ह्यातील अंबाला गावाजवळील चांदोरा टेकडीवर वसलेली एक प्राचीन खडक कापलेली लेणी आहे. लेणी दोन गटात आहेत, एक 10 गुहांचा आणि दुसरा 4 गुहांचा समूह आहे. 14 पैकी चार चैत्य आहेत ( एक गृहस्थ व्होटिव्ह स्तूप, एक अप्सिडल आणि सिंगल सेल) आणि बाकीचे विहार आहेत.

पहिली लेणी, जी खराब झाली आहे, ती मठ किंवा विहार म्हणून वापरली जात होती. दुसऱ्या, तिसऱ्या आणि चौथ्या लेण्यांमध्ये एकसारखे अंगण आहे आणि ते एकाच काळातील असल्याचे दिसते.
लेणी क्रमांक 3 मध्ये उत्कृष्ट चित्रे आहेत आणि हॉलपासून गल्ली वेगळे करणारे 37 खांब आहेत. प्रत्येक खांबावरील शिलालेख हे सूचित करतात की ते पैठणच्या शासकांनी कालांतराने वैयक्तिकरित्या जोडले होते. मूळ पूर्ण खांब अजिंठा शैलीतील सुंदर पेंटिंग तुकड्यांचे प्रदर्शन करतात. आजही उभे आणि बसलेल्या बुद्धांच्या अनेक प्रतिमा स्पष्टपणे दिसतात. खाली तळघरात जाणाऱ्या पायऱ्या आहेत जिथे अनेक कोरीवकाम आहेत आणि एक स्तूप आहे ज्यामध्ये अनेक दुर्मिळ स्फटिक आहेत. लेणी 4 मध्ये हत्ती आणि घोड्यांची कोरीवकाम आहे, तसेच देणगीदारांनी सोडलेले शिलालेख आहेत. गुहेत एक कोरीव फलक देखील आहे ज्यामध्ये बुद्ध एक राजकुमार आहे जो आपला महाल सोडत आहे.
पितळखोरा 14 बौद्ध लेण्यांचा समावेश आहे आणि आसपासच्या दगडी गुंफा संरचनांपैकी सर्वात जुनी असल्याचे मानले जाते. पितळखोरा लेणी ख्रिस्तपूर्व दुसऱ्या शतकातील असल्याचे मानले जाते. ते विविध प्रकारच्या बेसाल्ट खडकात कापले जातात जे महाराष्ट्रातील इतर भागांच्या तुलनेत जलद हवामान बदलतात. सर्व लेणी हीनयान काळातील आहेत परंतु लेण्यांमध्ये साकारलेली चित्रे महायान काळातील आहेत. लेण्यांमध्ये चित्रे, अनेक शिल्पे, प्राण्यांचे आकृतिबंध, लघु चैत्य खिडक्या, अप्रतिम यक्ष आकृत्या, हत्ती, द्वारपाल आणि मिथुनाच्या आकृत्या आहेत. येथील शिल्पकला याच काळातील सांची, कार्ला, नाशिक येथील स्तूपांमध्ये सापडल्याप्रमाणे आहेत.

Pitalkhora Buddhist Caves witness the history of India. | Buddhism | Buddhist Bharat