८ जानेवारी – बौद्ध धम्म ध्वज दिन

शांती, करुणा आणि विश्वबंधुत्वाचे प्रतीक
दरवर्षी ८ जानेवारी हा दिवस संपूर्ण जगभरातील बौद्ध अनुयायी बौद्ध धम्म ध्वज दिन म्हणून साजरा करतात. हा दिवस केवळ एका ध्वजाच्या स्मरणाचा नसून, तो भगवान बुद्धांच्या करुणा, प्रज्ञा, अहिंसा आणि समतेच्या संदेशाचा जागर करण्याचा पवित्र दिवस आहे. बौद्ध धम्म ध्वज हा बुद्ध धम्माचा जागतिक ओळखचिन्ह बनला असून तो मानवतेच्या एकतेचे प्रतीक मानला जातो.
बौद्ध धम्म ध्वजाचा इतिहास
बौद्ध धम्म ध्वजाची रचना इ.स. १८८५ साली श्रीलंकेत करण्यात आली. त्या काळात बौद्ध पुनर्जागरण चळवळ जोरात होती. अ‍ॅनागारिक धम्मपाल आणि कर्नल हेन्री स्टील ऑलकॉट यांनी बौद्ध अनुयायांसाठी एक समान ओळख निर्माण व्हावी, या उद्देशाने या ध्वजाची संकल्पना मांडली. पुढे हा ध्वज आंतरराष्ट्रीय स्तरावर स्वीकारला गेला आणि आज तो संपूर्ण बौद्ध जगतात श्रद्धेने फडकवला जातो.
ध्वजातील सहा रंगांचा अर्थ
बौद्ध धम्म ध्वजामध्ये सहा रंग आहेत. हे रंग भगवान बुद्धांच्या देहातून ज्ञानप्राप्तीनंतर प्रकट झालेल्या प्रभामंडलाचे प्रतीक मानले जातात.
निळा – करुणा व विश्वबंधुत्व
पिवळा – मध्यम मार्ग व संयम
लाल – जीवनशक्ती व परिश्रम
पांढरा – शुद्धता व मुक्ती
केशरी – प्रज्ञा व आत्मसंयम
मिश्र रंग (सहावा पट्टा) – सर्व गुणांचे ऐक्य
हे रंग केवळ धार्मिक नाहीत, तर नैतिक जीवनपद्धतीचे मार्गदर्शक आहेत.

“बौद्ध धम्म ध्वजामध्ये सहा रंग असले तरी भारतीय बौद्ध परंपरेत त्याला ‘पंचशील ध्वज’ असे म्हटले जाते. याचे कारण असे की पंचशील ही बुद्ध धम्माची नैतिक पायाभूत संकल्पना आहे. ध्वजातील सहावा रंग हा स्वतंत्र तत्त्व नसून पंचशील तत्त्वांचे ऐक्य आणि परिपूर्ण आचरण दर्शवतो. त्यामुळे रंग सहा असले तरी तत्त्व पंचशीलच असल्याने ध्वजाला पंचशील ध्वज असे संबोधले जाते.

धम्म ध्वज दिनाचे महत्त्व
८ जानेवारी रोजी धम्म ध्वज दिन साजरा करण्यामागील उद्देश म्हणजे बौद्ध समाजात धम्म अभिमान, ऐक्य आणि जागृती निर्माण करणे. या दिवशी बुद्ध विहारांमध्ये ध्वजवंदन, धम्म प्रवचन, धम्मयात्रा, ध्यान शिबिरे आणि सामाजिक उपक्रमांचे आयोजन केले जाते. विशेषतः तरुण पिढीला बुद्ध धम्माच्या मूल्यांशी जोडणे, हा या दिवसाचा खरा हेतू आहे.
आजच्या काळातील संदेश
आजच्या अस्थिर, हिंसक आणि तणावपूर्ण जगात बौद्ध धम्म ध्वज आपल्याला शांती, सहअस्तित्व आणि मानवतेचा मार्ग दाखवतो. हा ध्वज आपल्याला स्मरण करून देतो की धर्म म्हणजे केवळ पूजा नाही, तर सदाचार, विवेक आणि सामाजिक जबाबदारी आहे.

८ जानेवारी – बौद्ध धम्म ध्वज दिन हा दिवस प्रत्येक बौद्धासाठी आत्मचिंतनाचा, धम्म आचरणाचा आणि समाजहितासाठी संकल्प घेण्याचा दिवस आहे. Buddhist Bharat च्या माध्यमातून हा संदेश घराघरात पोहोचवणे ही काळाची गरज आहे. चला, आपण सर्वजण बौद्ध धम्म ध्वजाखाली एकत्र येऊन शांतीमय, समतावादी आणि करुणामय भारत घडवण्याचा संकल्प करूया.

📚 संदर्भ (References)
The Buddhist Flag – Anagarika Dharmapala
Life and Work of Colonel H.S. Olcott
त्रिपिटक साहित्य – पालि कॅनन
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर – बुद्ध आणि त्यांचा धम्म
World Fellowship of Buddhists – धम्म ध्वज संदर्भ