त्रिपिटक म्हणजे काय ? त्रिपिटकचे किती ग्रंथ आहेत ?

त्रिपिटक म्हणजे : त्रिपिटक (पाली: तिपितक; शब्दशः: तीन पेटी) हा बौद्ध धर्माचा मुख्य ग्रंथ आहे, ज्यावर सर्व बौद्ध संप्रदाय (महायान, थेरवाद, बज्रयान, मूलसर्वस्तीवाद इ.) मानतात. हा बौद्ध धर्मातील सर्वात जुना ग्रंथ आहे ज्यामध्ये भगवान बुद्धांच्या शिकवणी संग्रहित केल्या आहेत.[1] हा मजकूर पाली भाषेत लिहिला गेला आहे आणि विविध भाषांमध्ये अनुवादित आहे. या ग्रंथात भगवान बुद्धांनी बुद्धत्व प्राप्त केल्यापासून ते महापरिनिर्वाण होईपर्यंत दिलेली प्रवचने संग्रहित केली आहेत [२]. त्रिपिटकाची रचना किंवा बांधकाम कालावधी इसवी सन पूर्व 1 ले शतक ते इसवी सन तिसरे शतक असा आहे. आणि सर्व त्रिपिटक सिहाल देश म्हणजेच श्रीलंकेत लिहून त्यांच्या भाषेत लिहिले गेले.

त्रिपिटक विनयपिटक, सुत्तपिटक आणि अभिधम्म पिटक अशा तीन भागात विभागले गेले आहे. त्याचा विस्तार पुढीलप्रमाणे आहे: त्रिपिटकामध्ये 17 ग्रंथ आहेत.

(१) विनयपिटक
सुत्तविभंग (पाराजिक, पाचित्तिय)
खन्धक (महावग्ग, चुल्लवग्ग)
परिवार
पतिमोक्ख
(२) सुत्तपिटक
दीघनिकाय
मजझिमनिकाय
तंत्रज्ञान
अंगुत्तरनिकाय
खुद्दनिकाय
खुद्दक पाठ
धम्मपद
उदान
इतिवृत्त
सुत्निपात
विमानवत्थु
पेतवत्थु
थेरगाथा
तेरीगाथा
जातक
निद्देस
पटिसभीदामग्ग
अपदान
बुद्धवंस
चरियापिटक
(३) अभिधम्मपिटक
धम्मसंगी
विभंग
धातुकथा
पास्गलपंजति
कथावत्थु
यमक
पटथान.

नोट- त्रिपिटक बौद्ध ग्रंथ बौद्ध कालीन भाषा (पाली भाषा) से अनुवादित आहे काही शब्द संस्कृत भाषा से मेल खाते आहे, अतः भाषांतर का अर्थ भिन्नही असू शकतो